Karma
Z Wikipedii
Karma (lub karman, sanskr. कर्म, pali. kamma, chiń. 業 yè, wiet. nghiệp) – w buddyzmie, hinduizmie i innych religiach dharmicznych jest to przyczyna w prawie przyczyny i skutku. W dosłownym tłumaczeniu jest to "praca" lub "działanie". Filozoficzne wyjaśnienie karmy różni się pomiędzy tradycjami, jednak główna idea głosi, że czyny tworzą przyszłe doświadczenia i przez to każdy jest odpowiedzialny za własne życie, cierpienie i szczęście jakie sprowadza na siebie i innych.
Spis treści |
[edytuj] Karma w Hinduizmie
W Hinduizmie według niektórych wyznań karma może być ściśle związana z postacią Boga, podczas gdy według innych jest bardziej niezależna. Wyznawcy Vedanty uważają, że Ishvara, czyli najwyższy Bóg pełni pewną rolę w dostarczaniu karmy. Teistyczne szkoły Hinduizmu takie, jak Vedanta nie zgadzają się z poglądem Buddystów i Dżinistów. Inne szkoły Hiduistyczne twierdzą, że karma jest jedynie prawem przyczyny i skutku, chociaż jest też zależna od woli najwyższego Boga. Przykładami najwyższych bóstw są tu Shiva w Sziwaizmie i Vishnu w Visznuizmie. Dobre podsumowanie takich teistycznych poglądów jest wyrażone przez następujący wiersz: "Bóg nie sprawia, że ktoś cierpi bez powodu ani nie czyni nikogo szczęśliwym bez przyczyny. Bóg jest bardzo sprawiedliwy i daje tobie to na co zasługujesz."
Pisma Hinduistyczne dzielą karmę na trzy rodzaje: Sanchita (nagromadzoną), Prarabdha (przynoszącą owoc) i Kriyamana (obecną). Każda kriyamana karma staje się sanchita karma, gdy dane działanie zostaje dokonane. Z nagromadzenia sanchita karma jedynie garść służy jednemu życiu a te działania, które przynoszą owoc i przez to wygasają są nazywane prarabdha karma. Tak długo, jak wciąż trwa nagromadzenie sanchita karma cześć ich będzie się zamieniać w prarabdha karma, które będą konsumowane a część będzie pozostawać prowadząc do kolejnych narodzin i śmierci. Istota (sanskryt: jiva) a właściwie odradzająca się dusza (sanskryt: atman) nie może osiągnąć wyzwolenia (sanskryt: moksha) tak długo jak nagromadzona już sanchita karma nie zostanie całkowicie wyczerpana.
Wykluczeni poza system ortodoksyjnego hinduizmu, na przykład w następstwie zaniechania obowiązków religijnych i społecznych wynikających z warny i dźati, postrzegani są jako istoty nie podlegające prawu karmy, czyli nie posiadający potencjału dla reinkarnowania w kolejnym ciele po śmierci. [1]
[edytuj] Karma w Buddyzmie
Zobacz więcej w osobnym artykule: Karma w Buddyzmie.Karma jest podstawowym i bardzo ważnym pojęciem we wszystkich szkołach Buddyzmu i oznacza tu jedynie "zamierzone działanie". Nie oznacza więc rezultatu (określanego jako owoc), efektu czy przeznaczenia. Prawo przyczyny i skutku zwane jest w języku pali kamma-vipaka (działanie-owoc). W Buddyzmie jest to prawo uniwersalne i bezosobowe.
Czynnikiem, który decyduje o moralnej wartości każdego działania jest towarzysząca mu wola lub zamiar. Wola mająca szkodliwe korzenie: (1) pragnienie (lub chciwość), (2) gniew i (3) niewiedzę przynosi szkodliwe owoce. Niewiedza oznacza tu wrodzoną nieznajomość prawdy: na przykład Czterech Szlachetnych Prawd, Szlachetnej Ośmiorakiej Ścieżki lub Trzech Cech Istnienia. Wola stowarzyszona z korzystnymi korzeniami czyli z: (1) brakiem pragnień, czyli wyrzeczeniem, (2) brakiem gniewu, czyli miłującą dobrocią oraz (3) mądrością przynosi korzystne owoce.
Dziesięć rodzajów szkodliwych sposobów działania (pali kamma-patha) to: trzy złe działania ciała to: zabójstwo, kradzież i nieprawe współżycie płciowe; cztery złe działania mowy to: kłamstwo, obmowa, nieuprzejma mowa i bezmyślna paplanina; trzy złe działania umysłu to: pożądanie, gniew i nieprawdziwe poglądy.
Prawo karmy wyklucza istnienie tzw. "pierwszej przyczyny". Według nauk Buddyjskich ciąg przyczynowo-skutkowy istniał od zawsze. Według teorii Współzależnego Powstawania pierwotną przyczyną cyklu istnienia, czyli Samsary jest niewiedza. Pragnienie i niewiedza są "szczególnymi przyczynami karmy, które prowadzą do nieszczęśliwych i szczęśliwych przeznaczeń." .
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Puruszartha-cele życia człowieka. W: Marta Kudelska: Hinduizm. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2006, s. 90, seria: Mała biblioteka religii. ISBN 83-7318-643-4.