Kofeina

Z Wikipedii

Kofeina
Bezwodna kofeina
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC):
1,3,7-trimetylo-1H-puryno-2,6(3H,7H)-dion
Inne nazwy	kofeina 1,3,7-trimetyloksantyna
Wzór sumaryczny	C8H10N4O2
SMILES	C[n]1cnc2N(C)C(=O)N(C)C(=O)c12
Masa molowa	194,19 g/mol
Wygląd	bezwonne białe igiełki lub proszek
Identyfikacja
Numer CAS	58-08-2
PubChem	2519
Właściwości Gęstość i stan skupienia 1,2 g/cm3 ; ciało stałe Rozpuszczalność w wodzie 22 g/l Temperatura topnienia 237°C (510,15 K)
Niebezpieczeństwa
MSDS	Zewnętrzne dane MSDS
Klasyfikacja UE	Treść oznaczeń: Xn - szkodliwy
NFPA 704	1 2 0
Zwroty ryzyka	R: 22
Numer RTECS	EV6475000
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa)

Kofeina (Coffeinum, znana również jako teina, gdy źródłem jest herbata, guaranina (z guarany), mateina (z yerba mate), C₈H₁₀N₄O₂, analepticum ATC: N 06 BC 01) - alkaloid purynowy znajdujący się w surowcach roślinnych. Może również być otrzymywana syntetycznie. Kofeina jest środkiem pobudzającym. Jest stosowana jako dodatek do niektórych produktów, w tym napojów energetyzujących tzw. "energy drinków" a także do innych napojów przede wszystkim gazowanych takich jak Coca-Cola. Po dłuższym okresie regularnego przyjmowania kofeiny występuje zjawisko tachyfilaksji, czyli stopniowego osłabienia odpowiedzi biologicznej ustroju.

[edytuj] Wpływ na organizm ludzki

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Podrozdział.

Działanie kofeiny jest wielokierunkowe i nadal nie do końca poznane. Kofeina jest zaliczana do środków stymulujących, ponieważ działając pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy usuwa zmęczenie, polepsza nastrój i koncentrację. Działa analeptycznie (czyli pobudza ośrodkowy układ nerwowy blokując receptory adenozynowe). Może działać nieco tymoleptycznie. Uczula receptory dopaminy na siebie. Posiada także właściwości pobudzające ośrodki wegetatywne: oddechowy, naczynioruchowy i nerwu błędnego. Pobudza korę mózgową (zwiększa sprawność myślenia, znosi zmęczenie psychiczne i fizyczne). Przyspiesza procesy kataboliczne, zwiększając zapotrzebowanie na tlen. Zmniejsza napięcie mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Pobudza wydzielanie soku żołądkowego. Wykazuje słabe działanie diuretyczne, przez co może korzystnie wpływać na pracę nerek. Wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego i po zmetabolizowaniu wydala się z moczem. Stosowana w lecznictwie w postaci czystej lub w postaci rozpuszczalnych, równomolarnych mieszanin. Używana jako lek pomocniczy w silnym zatruciu alkoholem, atropiną, w zapaści w przebiegu chorób zakaźnych, niedociśnieniu, stanach wyczerpania fizycznego i umysłowego. Może być stosowana w astmie. Stosowana w ilościach 100-300mg dziennie działa pozytywnie na wiele układów funkcjonalnych ludzkiego organizmu.

Kofeina powoduje uzależnienie fizyczne (zespół abstynencyjny przejawia się drażliwością, zmęczeniem, pogorszeniem nastroju i koncentracji uwagi, często także bólem głowy).^[1] Nierzadko występuje także uzależnienie psychiczne.^[2][3] Przy większych dawkach może powodować rozdrażnienie, a także pogorszenie istniejących stanów lękowych (np. w zespole lęku uogólnionego).

Zdjęcie przedstawia dwie sieci: górna została zrobiona przez zwykłego pająka, natomiast dolna, przez pająka odurzonego kofeiną.

Dawka śmiertelna kofeiny przy podaniu doustnym dla człowieka to około 150 mg na kilogram masy ciała. Najmniejsza znana dawka kofeiny, która spowodowała śmierć człowieka, to 3,2 g (dożylnie, w wyniku błędu). Znane są przypadki, gdzie po przyjęciu 2 g doustnie, osoby wymagały hospitalizacji.

Kofeina zwiększa wydzielanie hormonów (neuroprzekaźników):

• dopaminy
• noradrenaliny
• adrenaliny
• acetylocholiny
• serotoniny

[edytuj] Źródła kofeiny

Jedna filiżanka (ok. 140 ml) kawy zawiera 75-200 mg kofeiny. Innymi jej źródłami mogą być: herbata (50-60mg na filiżankę), herbata zielona: 13,5 mg/100 ml, "Pepsi": 12 mg/100 ml, napój energetyzujący "Tiger": 32 mg/100ml, "Mountain Dew": 16,8 mg/100 ml , yerba mate, herbata biała, czekolada, guarana, orzeszki cola. Występuje w rodzinach Rubiaceae, Theace i Sterculiaceae. Kofeina dostępna jest także w formie kapsułek i tabletek, w różnych dawkach.

[edytuj] Chemia

Nazwa chemiczna: 1,3,7-trimetyloksantyna lub 3,7-dihydro-1,3,7-trimetylo-1H-puryno-2,6-dion

W stanie czystym tworzy białe, długie, giętkie kryształy o temperaturze topnienia 237°C. Rozpuszcza się w gorącej wodzie, chloroformie i benzenie. Jest gorzka w smaku. W budowie jest zbliżona do dwóch innych alkaloidów purynowych: teobrominy i teofiliny.

[edytuj] Lecznictwo

W lecznictwie polskim kofeina znajduje zastosowanie w postaci czystej i mieszanin:

• Coffeinum FP VI, syn. Coffeinum purum, Coffeinum anhydricum, kofeina czysta - subst. do receptury aptecznej. Wchodzi także w skład wielu gotowych, prostych i złożonych (np. środki przeciwbólowe) preparatów leczniczych.
• Coffeinum Natrium benzoicum FP IV, syn. Coffeini et Natrii benzoas, Caffeine and Sodium benzoate, mieszanina kofeiny i benzoesanu sodu - substancja do receptury aptecznej. Dawniej także w Polsce były dostępny preparat w postaci tabletek a 200 mg oraz ampułek do iniekcji. Jest to mieszanina równomolowych części kofeiny i benzoesanu sodu. Benzoesan sodu pełni w tym połączeniu rolę substancji hydrotropowej, która zapewnia rozpuszczalność kofeiny w wodzie. Zawartość kofeiny wynosi ok. 50%.
• Coffeinum Natrium salicylicum FP II, syn. Coffeini et Natrii salicylas, Caffeine and Sodium salicylate, mieszanina kofeiny i salicylanu sodu - substancja do receptury aptecznej. Salicylan sodu pełni w tym preparacie rolę substancji hydrotropowej, która zapewnia rozpuszczalność kofeiny w wodzie. Zawartość kofeiny wynosi ok. 56%. Stosowany znacznie rzadziej od mieszaniny kofeiny i benzoesanu sodu.

[edytuj] Przedawkowanie

Przedawkowanie kofeiny niesie za sobą poważne konsekwencje: przy przedawkowaniu powyżej 0,5 g powoduje silne pobudzenie psychoruchowe, przyspieszenie i niemiarowość serca, bardzo silne zwiększenie diurezy, nudności, wymioty i osłabienie. W skrajnych przypadkach (w silnym zatruciu) występują drgawki i porażenie ośrodka oddechowego. Dawka śmiertelna kofeiny dla dorosłego zdrowego człowieka wynosi 10 gramów, śmierć następuje zazwyczaj w wyniku migotania komór serca.

[edytuj] Dawki

Przypisy